ScamRadar – Hành trình xây dựng “lính gác” AI Việt để đánh thức cảnh giác và bảo vệ tải sản số

ScamRadar – Mô hình học máy phát hiện lừa đảo trong văn bản Tiếng Việt là một dự án ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện và cảnh báo các hình thức lừa đảo trong văn bản tiếng Việt. Sản phẩm được thực hiện bởi nhóm học sinh gồm Đồng Nhật Diễm My (Trường THPT Trần Phú), Lê Phúc Tân (Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền), Lương Hoàng Nguyên (Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền), và Tôn Gia Bảo (Trường Phổ thông Năng Khiếu - ĐHQG-HCM).

Với mục tiêu góp phần xây dựng một môi trường mạng an toàn, dự án không chỉ xuất sắc lọt vào Top 2 dự án trình bày ấn tượng nhất tại Khóa bồi dưỡng kiến thức AI dành cho học sinh xuất sắc TP.HCM do Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM tổ chức.

Nhóm học sinh tự tin thuyết trình về dự án ScamRadar của mình

Từ niềm đam mê mãnh liệt với AI đến ý tưởng giải quyết vấn đề cộng đồng

Ngay từ khi bước vào mái trường cấp 3, các bạn đã không ngừng tìm tòi và trải nghiệm những điều mới mẻ và các bạn đã nhanh chóng tìm thấy niềm yêu thích đặc biệt với ngôn ngữ lập trình và trí tuệ nhân tạo. Cơ hội đến khi nhóm được tuyển chọn tham gia “Khóa bồi dưỡng kiến thức AI dành cho học sinh xuất sắc TP.HCM” dưới sự hướng dẫn của TS Lê Duy Tân - Đồng sáng lập AIoT Lab VN và KS Phạm Đức Đạt - Trưởng nhóm nghiên cứu và phát triển phần mềm AIoT Lab VN.

“Khóa học đã giúp chúng em có cái nhìn rõ ràng hơn về cách trí tuệ nhân tạo vận hành và được ứng dụng trong đời sống. Nhờ chương trình được xây dựng bài bản, chúng em không chỉ nắm vững Python và các thư viện như pandas, numpy mà còn hiểu cách hoạt động của những mô hình Machine Learning cơ bản như decision tree, linear regression…” – nhóm học sinh chia sẻ.

Điều khiến các bạn ấn tượng nhất không chỉ là lượng kiến thức mới, mà chính là cách giảng dạy gắn với thực tiễn: “Thầy Tân luôn đưa ra ví dụ trực quan như bài toán nhận diện hình ảnh hay chatbot, nhờ vậy tụi em học được cách tư duy có hệ thống và tiếp cận AI một cách logic.”

Từ những giờ học đó, nhóm bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về việc tạo ra một sản phẩm AI có thể ứng dụng trong thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở các bài tập mô phỏng. Sau nhiều buổi thảo luận, cả nhóm đã thống nhất sẽ xây dựng một mô hình AI có thể phân loại và cảnh báo nguy cơ lừa đảo trong các văn bản, tin nhắn Tiếng Việt khi các bạn trong nhóm nhận thấy sự gia tăng đáng báo động của các hình thức lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam, đặc biệt là khi người thân và chính bản thân các bạn cũng từng trở thành nạn nhân của thực trạng này. Nhóm nhận ra rằng thiệt hại không chỉ dừng lại ở việc mất tiền, mà còn là "mất niềm tin và an toàn của người dùng mạng".

“Khi điều đó xảy ra, chúng em thật sự nhận ra rằng nếu mình không hành động, thiệt hại sẽ không còn chỉ là cá nhân, mà là vấn đề của cả cộng đồng.” - Đại diện nhóm chia sẻ.

Về ảnh hưởng của tin giả đối với học sinh, nhóm chia sẻ:

“Theo ý kiến của nhóm em, tin giả ảnh hưởng rất lớn đối với học sinh đặc biệt là trong thời đại phát triển công nghệ số như bây giờ.”. “Tuy nhiên, cập nhật nhanh chưa chắc đã cập nhật đúng, các bạn có thể còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức đời sống để có thể phân biệt đâu là thông tin đúng, đâu là thông tin sai sự thật, cho nên các bạn rất dễ bị tác động.”- nhóm chia sẻ.

Chính vì vậy, dự án mang tên ScamRadar - Mô hình học máy phát hiện lừa đảo trong văn bản Tiếng Việt ra đời với mục tiêu trở thành một công cụ cảnh báo hữu ích, góp phần xây dựng một môi trường số an toàn, đồng thời là nền tảng để nhóm tiếp tục nghiên cứu các giải pháp công nghệ mang lại giá trị thật cho xã hội.

Nhóm học sinh tự tin thuyết trình về dự án ScamRadar của mình

Hành trình xây dựng mô hình: Chinh phục bài toán dữ liệu Tiếng Việt

Khó khăn lớn nhất mà nhóm gặp phải trong quá trình thực hiện dự án không phải là thuật toán hay code, mà là ở dữ liệu. Nhóm cho biết:

“Dữ liệu tiếng Việt về tin nhắn lừa đảo cực kỳ hiếm và không thống nhất. Nhiều tin nhắn chứa viết tắt, emoji, hoặc lỗi chính tả, khiến việc xử lý dữ liệu đòi hỏi nhiều thời gian. Nhóm đã phải tự thu thập và gắn nhãn thủ công từng tin để khắc phục vấn đề này.”

Để đánh giá độ chính xác, nhóm đã thử nghiệm huấn luyện 6 mô hình học máy khác nhau trên hơn 8.000 mẫu dữ liệu. Cuối cùng, mô hình được chọn đạt độ chính xác tổng thể 93%, cho thấy hệ thống hoạt động ổn định.

Nhóm học sinh tự tin thuyết trình về dự án ScamRadar của mình

Tính năng đặc biệt: Một “người bạn” công nghệ thân thiện

Điều đặc biệt là ứng dụng không chỉ phân loại tin nhắn mà còn hiển thị mức độ tin cậy dưới dạng phần trăm. Ví dụ: “Tin nhắn này khả năng cao là lừa đảo (độ tin cậy 93%).”.

Giao diện được thiết kế đơn giản và trực quan, chỉ cần dán nội dung tin nhắn và bấm “Kiểm tra”. Màu sắc cũng được chia rõ ràng để người dùng, đặc biệt là người lớn tuổi, dễ nhìn và dễ hiểu.

So với những ứng dụng khác, ScamRadar còn đưa ra những lời nhắc hay lời giải thích, ví dụ: “Không bấm vào đường link trong tin nhắn này, tin nhắn này có đề cập đến tiền bạc”.

Nhóm mong muốn tạo ra một “người bạn” có thể giúp người dùng hạn chế những tin nhắn gây hại, tạo cảm giác an toàn mỗi khi cầm điện thoại.

Giao diện của ScamRadar - Mô hình học máy phát hiện lừa đảo trong văn bản Tiếng Việt

Kỷ niệm đáng nhớ và Giá trị của sự đồng hành

Điều mà cả nhóm nhớ nhất không chỉ là một khoảnh khắc, mà là cả hành trình 5 thành viên đến từ các trường khác nhau trên địa bàn TP.HCM được may mắn gặp nhau tại lớp Bồi dưỡng kiến thức về trí tuệ nhân tạo (AI).

Ban đầu, nhóm chỉ dự định làm một dự án nhỏ để hoàn thành bài cuối khóa. Nhưng:

“Càng học, càng tiếp xúc với AI, tụi em lại càng thấy hấp dẫn và muốn khám phá sâu hơn. Nhóm bắt đầu thân thiết, cùng nhau bàn bạc ý tưởng, rồi chính thức phát triển dự án ScamRadar với nhiều thử thách phía trước.”

Có những giai đoạn nhóm gặp không ít khó khăn, từ ý tưởng, kỹ thuật đến xử lý dữ liệu thực tế. Nhưng nhóm luôn may mắn khi được Thầy Lê Duy Tân và Anh Phạm Đức Đạt tận tình hướng dẫn, động viên. Thầy và anh không chỉ giải đáp thắc mắc kỹ thuật mà còn truyền cảm hứng, cho nhóm thêm tự tin mỗi khi chùn bước.

Kỷ niệm đặc biệt nhất là ngày nhóm được chọn là dự án xuất sắc nhất, đại diện thuyết trình tại buổi tổng kết trước Ban lãnh đạo, thầy cô tại Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM. Cả nhóm đã rất hồi hộp và cố gắng hết sức.

“Khoảnh khắc đứng trước mọi người, nhận được sự quan tâm, lắng nghe và đánh giá cao từ thầy cô, Ban lãnh đạo, tụi em cảm thấy rất tự hào, mọi nỗ lực đều thật xứng đáng.”

Toàn bộ trải nghiệm đã giúp chúng em thấy rằng:

“Đó không chỉ là một cột mốc đáng nhớ trên hành trình khám phá công nghệ, mà còn cho tụi em thấy rằng, khi có đam mê, có đồng đội và được thầy cô đồng hành tận tâm, việc học trở nên vô cùng thú vị và đầy cảm hứng.”

Thông điệp gửi gắm: Lời kêu gọi cảnh giác và trách nhiệm cộng đồng

Thông qua dự án ScamRadar, nhóm chúng em không chỉ giới thiệu một sản phẩm công nghệ, mà còn muốn gửi gắm một thông điệp mạnh mẽ về sự tỉnh táo và trách nhiệm của mỗi người trong kỷ nguyên số.

Trong một thế giới mà thông tin lan truyền với tốc độ chóng mặt, nhóm chúng em tin rằng:

“Công nghệ là con dao hai lưỡi. Nó mang lại kết nối, nhưng cũng mở ra những cánh cửa cho lừa đảo và tin giả.”.

Mong mọi người hãy luôn tỉnh táo, cảnh giác trước những tin nhắn hay đường link lạ; hãy kiểm chứng kỹ càng trước khi chia sẻ hay cung cấp bất kỳ thông tin cá nhân nào. Đừng để sự vội vàng hay thiếu cảnh giác trở thành cơ hội cho kẻ xấu.

Chúng em khẳng định:

“Dù công nghệ có phát triển đến đâu, dù ScamRadar có thông minh đến mấy, thì ý thức cảnh giác của mỗi người vẫn là ‘lá chắn’ quan trọng nhất và hiệu quả nhất trước những nguy cơ trên không gian mạng.”

Đức Đạt